“Anladınız mı?” Yerine Ne Sorabiliriz?

Dersin sonunda “Anladınız mı?” diye soruyorsunuz. Birkaç öğrenci “Evet” diyor, başkaları başını sallıyor. Konu tamamlanmış görünüyor. Fakat bu yanıtlar, öğrencilerin neyi açıklayabildiğini veya nerede zorlandığını göstermiyor. Bir sonraki dersin başlangıcını belirlemek için biraz daha somut bilgiye ihtiyacımız var.

Paul Black ve Dylan Wiliam, sınıf içi değerlendirmenin öğretime katkısını bu noktaya bağlıyor: Öğrencinin düşüncesi hakkında bilgi toplamak ve o bilgiyi bir sonraki öğretim kararında kullanmak. Biçimlendirici değerlendirme, yanıtları toplayıp bir kenara koyduğumuzda yarım kalıyor.

Örneğin Türkçe dersinde açık bilgi ile çıkarım arasındaki farkı ele aldığınızı düşünün. Tahtaya şu kısa metni yazın:

“Duru, kapının önündeki ıslak şemsiyeyi içeri aldı. Pencereden dışarı bakıp çantasına bir yağmurluk koydu.”

Herkesten iki kısa yanıt isteyin: “Metinde açıkça verilen bir bilgiyi yaz. Ardından, bu bilgilerden yola çıkarak ulaştığın bir çıkarımı gerekçesiyle açıkla.” İki-üç dakikalık bu görevi küçük bir kâğıtla veya defterde yapabilirsiniz. Süreyi öğrencilerin okuma ve yazma gereksinimine göre ayarlayın.

Burada “Şemsiye ıslak” açık bilgidir. “Duru dışarıda yağmurla karşılaşabileceğini düşünüyor olabilir” ise yağmurluk hazırlamasına dayanan bir çıkarımdır. Bunun kesin olarak bilindiğini söylemeyiz. Başka bir yorum da metindeki ayrıntılarla destekleniyorsa tartışılabilir. Böylece yalnız sonucu değil, öğrencinin sonuca nasıl ulaştığını da görürüz.

Yanıtlara baktığınızda üç durumla karşılaşabilirsiniz: Açık bilgi ve çıkarım birbirine karışmıştır; çıkarım vardır ama dayanağı açıklanmamıştır; çıkarım, uygun bir ayrıntıyla desteklenmiştir. Bu ayrım yalnızca o anki çalışmayı anlatır. Aynı öğrenci başka bir metinde farklı bir desteğe gereksinim duyabilir.

Bir sonraki adımı buna göre seçin. Ayrım karışmışsa iki örneği birlikte karşılaştırın. Gerekçe eksikse “Hangi sözcük ya da davranış seni bu sonuca götürdü?” diye sorun. Gerekçe kurulmuşsa “Aynı ayrıntının başka bir açıklaması olabilir mi?” sorusuyla düşünceyi ilerletin.

Ertesi ders, izin alarak ve isim vermeden iki farklı yanıtı sınıfa sunabilirsiniz. “Hangisinin dayanağı daha açık? Diğerini nasıl geliştirebiliriz?” soruları üzerinden kısa bir konuşma yapın. Ardından yeni bir minicik metinde aynı beceriyi yeniden yoklayın. Öğretim kararınızın işe yarayıp yaramadığını böyle görebilirsiniz.

Kaynak
Black, P. ve Wiliam, D. (1998). Inside the Black Box: Raising Standards Through Classroom Assessment. Phi Delta Kappan, 80(2), 139–144, 146–148.